مشاوره حقوقی تلفنی

بررسی مهریه زن از نظر قانون و اسلام

مهریه

تعریف مهریه

مهریه عبارت است از چیزی که ارزش و مالیت داشته و قابل قیمت گذاری باشد و مرد به هنگام اجرای صیغه عقد باید به همسرش پرداخت کرده و یا تعهد پرداخت در آینده می کند این هدیه و بخشش که توسط مرد انجام می شودامروزه از دو جهت قابل بررسی می باشد: 1- از جهت پایبندی و یک امری که از لوازمات زندگی مشترک برشمرده شده و باعث پایبندی و استحکام زندگی مشترک می گردد. 2-از جهت اینکه ممکن است وسیله و ضامنی باشد که باعث بوجود آمدن حق طلاق برای زن خواهد شد.

تاریخچه مهریه

مهریه تنها در دین حنیف اسلام نبوده است و در قبل از اسلام نیز در قبایل و فرهنگ های مختلف رسم بوده که هنگام ازدواج، مرد چیزی را که قابلیت قیمت گذاری بوده از قبیل طلا- جواهر- لوازم زندگی- ابریشم و حتی گاو و گوسفند و شتر یا پول نقد از طرف داماد به زن یا خانواده پرداخت می شده است و در خصوص میزان مهریه نیز در ادیان مقدار خاصی به صورت قطعی تعیین نشده است.

در حال حاضر مهریه در جامعه ایرانی بیشتر به صورت سکه های طلا و از نظر تعداد نیز متفاوت است به عنوان نمونه سال تولد دختر و یا 14 عدد به نیت 14 معصوم و یا تعداد سوره های قران تعیین می شود.

طبق گزارش مرکز مطالعات و پژوهش جمعیتی آسیا و اقیانوسیه که در 6 فروردین سال 1388 مورد بازبینی قرار گرفت میانگین مهریه زنان ایرانی 260 تا 350 سکه طلا تعیین شده است.

مهریه قبل از اسلام:

با مطالعه در فرهنگ ها در قبل از اسلام مشخص می گردد که مهریه مربوط به احکام تاسیسی دین اسلام نیست بلکه قبل از اسلام نیز وجود داشته است قدیمی ترین قانون که توسط انسان تدوین شده است قانون (هامورابی) می باشد که 1700 سال قبل از میلاد مسیح تدوین شده است  این قانون مشتمل بر 282 ماده بوده است که 150 ماده آن به زبانهای زنده دنیا ترجمه شده است و با تعیین موادی مختص خانواده،مهریه را جزء احکام عقد نکاح آورده و طبق ماده 138 و 139 آن چنانچه دختر پس از ازدواج مشخص می گردید که نازا و عقیم است و شوهر وی را طلاق می داد مرد موظف بود که مهریه و جهیزیه وی را داده و اگر مهریه نداشت به مقدار یک من نقره به زن می داد و یا اگر زن مرتکب تخلف می شد مثلا خانواده را ترک می کرد شوهر وی در هنگام طلاق از دادن مهریه و جهیزیه معاف بود در ایران قبل از اسلام نیز پدر با شوهر دادن دختر تمامی وظایفی را که در مورد دختر داشت را به شوهر تفویض کرده و در قبال آن مبلغی را به عنوان هدیه یا مهریه دریافت می کرد و در صورتیکه از دختر یک عیب پیدا می کرد مثلا نازا می شد یا تخلف محرزی انجام می داد می توانست علاوه بر طلاق زن ، مبلغ پرداخت شده به پدر همسرش را نیز پس بگیرد . در یونان قدیم برای زن ارزش زیادی قائل نبودند و حتی مرد ، زن خود را به دوست خود قرض می داده است اما قدر مسلم این است که پدر دختر با اخذ مبلعی با ازدواج دخترش موافقت می کرده است. در دین یهود مهریه از ارکان ازدواج بوده و بدون آن نکاح را باطل می دانند اما در دین مسیحیت فرقه کاتولیک مهریه وجود نداشته و فرقه پروتستان هم مهریه را الزامی نمی دانند.

مهریه در قبل از اسلام در عربستان

در عربستان قبل از اسلام دختر را مایه ننگ می دانستند و دختران را از بین می بردند و لیکن مهریه دختر متعلق به پدر بود و پدری که با ازدواج دخترش موافقت می کرد می توانست این موافقت خود را ضمن دریافت وجه نقد یا مال با ارزش از قبیل تعدادی اسب، شتر، گوسفند اعلام کند و چون با موافقت خود باعث می شد که به امول وی اضافه شود دختر را (نافجه) نیز می نامیدند. ضمن اینکه دختران خود را به قبایل دیگر نمی دادند ولی چنانچه داماد از قبیله دیگر و مال چشمگیری به پدر دختر پیشنهاد می کرد با ازدواج آنها موافقت می کرد و در میان خواستگاران در قبیله دختر نیز مردی موفق به ازدواج با دختر مورد علاقه خود می شد که اموال بیشتری را به پدر دختر هدیه می کرد. در زمان جاهلیت چند نوع نکاح مرسوم بود از جمله نکاح میراثی یا ارث زوجیت به این معنا که اگر مردی فوت می کرد وارث وی از جمله فرزندان و برادر به همان صورتی که از متونی ارث می بردند زن وی را نیز به ارث می بردند و پسر یا برادر زن می توانستند زن را با همان مهریه قبل که میت پرداخته و یا با مهر جدید به ازدواج شخص دیگری در آورده و مهریه را خودش دریافت کند که این ازدواج را قران رسما منسوخ کرد.

" ای اهل ایمان بر شما حلال نیست که زنان را به اکراه و جبر به میراث بگیرید " سوره نساء آیه 19 .

همچنین نکاح عجیب دیگر در زمان جاهلیت وجود داشت که به نکاح ثغار معروف بود که نوعی نکاح معاوضه بود و توضیح این نکاح ارتباطی به مبحث مهریه ندارد.

اما پس از ظهور اسلام در ادوار مختلف ارزش و موقعیت اجتماعی زنان رشد کرده و بهتر شد و به مرور زمان دارای امتیازات و حقوق ویژه شده و موضوع مهریه نیز به رسمیت شناخته شد. یکی از عواملی که باعث رشد اجتماعی زنان گردید دفاع تمام قد اسلام از حقوق زنان در قرآن بود و در این راستا هر نوع  احجاف و ظلمی که به زنان وارد می شد و موجب تضییع حقوق زنان علی الخصوص در مورد مسئله مهر آنها می گردید را نسخ نمود در قرآن  سفارش زیادی به مردها در خصوص مهریه زنان در هنگام طلاق شده است از جمله در سوره ..... آیه ..... آمده است که « زنانتان را به خاطر ایم که چیزی از آنها بگیرید و قسمتی از مهری که به آنها داده اید جبران کنید تحت مضیغه و شکنجه قرار  ندهید» .

اسلام در خصوص نکاح حساسیت زیادی به خرج داده است و به همین دلیل احکام زیادی در این خصوص آورده است که مهمترین آن احکام مهریه می باشد و واجب بودن تعیین مهریه باعث ایجاد شخصیت مضاعف برای زنان گردید . مفهوم و فلسفه وجودی مهریه در حقیقت بروز عشق از ناحیه مرد با تقدیم هدیه تحت عنوان مهریه به زن و پاسخ زن به ابراز علاقه مرد به وی با پذیرش مهریه و اعلام امادگی برای زندگی مشترک می باشد .

از طرف دیگر تعیین مهریه عاملی است برای دلگرمی زن برای زندگی آینده خود ،  مهریه زن در اسلام بقدری حائزه اهمیت است که اگر کسی بدهکار باشد و مفلس گردد  حاکم اسلامی می تواند بواسطه محرز شدن مفلس بودن بدهکار ، طلبکار را از گرفتن طلب خود محروم کند ولیکن در هیچ حالتی نمی تواند به زن اجبار کنند که از گرفتن مهریه خود منصرف شود .

مهریه از نظر قرآن و قانون مدنی

اسلام در خصوص مهریه در قرآن موارد متعددی را در آیات مختلف بیان نموده که به عنوان نمونه به صورت مختصر به آن اشاره  می شود .

گناه بودن پس گرفتن مهریه از زن مطلقه با تهمت زدن به وی

و اگر خواستید همسری را به جای همسری برگزینید  (زنی را طلاق دادید و قصد ازدواج مجدد داشتید) و مال فراوانی را که به عنوان مهریه به زنی که طلاق داده اید داده باشید برای شما درست نیست که چیزی از آن مال را باز پس بگیرید آیا با بهتان و گناه آشکار آن را باز پس گرفته و دریافت می کنید ؟  سوره نساء آیه 20

بخشش مهریه توسط زن  به شوهر

« و مهریه های زنان را به عنوان هدیه خالصانه و فریضه ای الهی بپردازید پس اگر زن با رضایت خاطر چیزی از مهریه خود را به شما مردان ببخشد آن را دریافت کنید و حلال و گوارا آن را بخورید و مصرف کنید . نساء آیه 4 »

حکم زنی که مهریه برای وی تعیین شده و قبل از دخول طلاق داده شود .

و اگر زنان را پیش از ان که با آنان تماس بگیرید و نزدیکی کنید طلاق دادید  در حالی که مهریه ای برای آنها تعیین نموده اید لازم است نصف آنچه را که تعیین کرده اید به آنان بدهید مگر این که آنان که عقد ازدواج در دست او است (پدر و جد) مهریه را به او داده و به  زن ببخشد ، و اگر شما مردان گذشت کنید و در این صورت نیز تمام مهریه را به زنان بپردازید به پرهیزگاری نزدیکتر است و گذشت و نیکوکاری را در  میان خود فراموش نکنید بی گمان  خداوند به انچه انجام می دهند کاملا بیناست .  بقره آیه 237  

ماده 1092 قانون مدنی

حکم زنی که مهریه برایش تعیین شده و بعد از دخول طلاق داده می شود .

اگر خواستید همسری را به جای همسری برگزینید (زنی را طلاق دادید و قصد داشتید زن دیگری بگیرید)  هر چند خزانه ای (مال فراوانی که به عنوان مهریه به زنی که طلاق داده اید ) داده باشید برای شما درست نیست که چیزی از ان مال را پس بگیرید آیا تهمت زدن و گناه آشکار آن را باز پس گرفته و دریافت می دارید ؟  سوره نسا آیه 20

حکم زنی که در زمان  عقد مهریه برایش تعیین  نشده و قبل از دخول ، شوهر او را طلاق دهد

« اگر زنان را قبل از معاشرت و تعیین مهریه به عللی طلاق دادید گناهی بر شما نیست (و در این موقع) انان را با هدیه مناسب حال خود بهره مند سازید آن کسی که توانایی (مالی) دارد و ان کسی که توانایی (مالی) ندارد به اندازه خودش هدیه ای شایسته بپردازد و این (پرداخت هدیه) بر نیکوکاران الزامی است بقره آیه 236»

« ای کسانی که ایمان اورده اید هنگامی که با زنان مومنه ازدواج کردید و پیش از نزدیکی با ایشان آنان را طلاق دادید برای شما عده ای بر آنان نیست تا حساب انها را نگاه دارید . ایشان را با هدیه مناسبی بهره مند سازید و به گونه ای محترمانه و زیبایی آنان را آزاد و رها سازید    سوره احزاب آیه 49 »

ماده 1093  قانون مدنی « هر گاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهر المتعه است »

مهریه در احادیث و توصیه به رعایت اعتدال

همانگونه که بیان گردید مهریه چیزی است که مرد در هنگام اجرای صیغه عقد به زن اهدا می کند و یا اینکه متعهد به  پرداخت  ان می شود که در عرف به دو صورت  1- عند المطالبه   2- عند الاستطاعه که در تعهد مرد قرار می گیرد آمده است .

  • عند المطالبه مهریه بلافاصله پس از اجرای صیغه عقد در تعهد مرد قرار می گیرد و زن هر زمان اراده کند می تواند آنرا از مرد مطالبه کند
  • عند الاستطاعه به این معنا است که هر زمان که مرد استطاعت مالی جهت پرداخت مهریه پیدا کرد باید به زن بپردازد  و در صورتی که استطاعت مالی نداشت الزامی به پرداخت مهریه ندارد .

اما آنچه که در جامعه فعلی ما امر ازدواج را سخت کرده است قرار دادن مهریه های سنگین می باشد و این امر به هیچ وجه مورد تایید اسلام نیست حتی نهی شده است هرچند در اسلام حد مهریه تعیین نشده است ولیکن متاسفانه فرهنگ  زشت و شاید بتوان ادعا کرد ناهنجاری در جامعه به صورت یک هنجار جا افتاده است این است که زیاد بودن مهریه را دلیل بر شان بالای زن و کم بودن مهریه را دلیل بر پایین بودن شان وی می دانند و در حال حاضر همین مهریه های سنگین باعث مشکل و مانع ازواج شده است و امار بالای طلاق نشان دهنده این موضوع است و لیکن اسلام تاکید فراوانی بر مهریه مناسب و معقول و رعایت اعتدال در تعیین مقدار مهریه دارد .

  • امام صادق (ع) فرمود : « مهریه زنان رسول خدا (ص)  دوازده  «اوقیه» و نصف بوده است و هر «اوقیه» چهل درهم ارزش داشته و نصف «اوقیه» مساوی با بیست درهم بود »    وسایل الشیعه ج 21 ص 246
  • پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله فرمود : «مهریه را آسان بگیرید  زیرا مرد کابین سنگین زن را می دهد اما در دلش از او کینه و دشمنی به وجود می اید »  میزان الحکمه ج 2 ص 1182
  • امام صادق (ع) فرمود : «شومی و ناخجستگی زن زیاد بودن مهریه او و نافرمانی از شوهرش می باشد» «میزان الحکه ج2 ص 1182 »
  • امیر المومنین علی علیه السلام فرمود : «دوست ندارم مهر زن کمتر از 10 در هم باشد تا با پولی که در مورد زن پرداخت می شود تشابه نداشته باشد»  «وسایل الشیعه ج 21 ص 253»

و در حدیث دیگری می فرمایند : «مهریه های زنان را گران و سنگین نکنید زیرا سبب عداوت وکینه توزی می شود»   وسایل الشیعه ج 21 ص 252

وضعیت مهریه در جامعه فعلی

متاسفانه امروزه امر مهریه مانع اصلی و مشکل ازدواج جوانان شده است و به همین دلیل اولا آمار ازدواج پایین اماده و از طرف دیگر طبق امارهای موجود  میزان مهریه سنگین یکی از عوامل  اصلی تقاضای طلاق از ناحیه زنان بوده است  وقتی صحبت از مهریه های سنگین 500 عدد سکه طلای بهار آزادی و بالاتر می شود و در کنار آن گاهی یک سفر حج و یک سرویس طلاه به همراه مثلا 14000 شاخه  گل رز به آن اضافه می کنند و این در حالی است ارزش شاخه های گل اضافه شده  خیلی خوشبینانه  بالغ بر 000/000/50  تومان می شود . در حالی که داماد با یک حقوق 000/200/1  تومانی چند ماهی است که وارد بازار کار شده و در تامین مخارج اولیه زندگی اعم از اجاره منزل و هزینه  های  متعارف زندگی معمولی مشکل دارد و متاسفانه مشاهده می شود که بعضی از  خانم ها بدون توجه به اثار زیانبار  طلاق که تاثیر منفی ان در آینده در وحله اول متوجه زن و فرزندان مشترک می شود اقدام به تشکیل پرونده درخواست مهریه های سنگین می نمایند .

پندار غلط بعضی از خانواده ها که مهریه های سنگین  برای دختران خود تعین می کنند این است که مهریه سنگین باعث  جلوگیری از طلاق میشود در صورتیکه اگر مرد نخواهد همسزش را طلاق دهد انقدر وی را اذیت می کند که زن مجبور می شود بدون دریافت مهریه یا حداقل با دریافت مقدار کمی از مهریه همسرش را راضی کند که وی را طلاق بدهد .

بنظر می رسد جهت تغییر این فرهنگ و باور غلط در خصوص مهریه های سنگین باید در جامعه تبلیغات وسیع و فرهنگ سازی شده و با تکرار و رواج احادیث ائمه علیه اسلام در خصوص مضرات مهریه سنگین و محسنات اعتدال در تعیین مهریه با تبلیغات گسترده فرهنگی که در راس ان صدا و سیما و مطبوعات می باشند این معضل را در جامعه به سمت و سوی واقعی  هدایت کنند .

انواع مهریه :

  • مهر المسمی 2- مهر المثل         3-  مهر المتعه
  • مهر المسمی : رایج ترین نوع مهریه می باشد و همان چیزی است که در زمان اجرای صیغه عقد با رضایت زن و مرد تعیین می شود . مهر المسمی باید مالیت داشته باشد یعنی بتواند روی آن قیمت گذاشت از قبیل پول – طلا – ملک – ماشین . مهریه باید دقیق و معلوم و معین باشد .

نکنه مهم : در عقد دائم  لزومی ندارد قبل از عقد مهریه مشخص  باشد بلکه بعد از اجرای صیغه عقد هم می توان مهریه را تعین کرد .

  • مهرالمثل : اگر زن و مردی در زمان عقد مهریه را تعیین نکرده باشند و یا در عقد شرط شده باشد که به زن مهریه تعلق نمیگیرد و عمل نزدیکی انجام شده باشد زن مستحق مهرالمثل می باشد و در تعیین مهر المثل ویژگی های زن از قبیل سن – زیبایی – تحصیلات وضعیت خانوادگی و شان اجتماعی وی مورد توجه قرار می گیرد . ( ماده 1087 و 1091 قانون مدنی )

همچنین اگر مهر المسمی  تعیین  ولیکن مهر المسمی مالیت نداشته باشد مثل اینکه مهر المسمی تعداد 1000 عدد شیشه مشروب تعیین شود چون در ایران مشروبات الکلی ممنوع است بنابراین مهرالمسمی نیز باطل است در اینجا نیز مهرالمثل به زن تعلق می گیرد  ( ماده 1100 قانون مدنی )

و یا مهریه مجهول باشد در این مورد هم در صورتیکه عمل نزدیکی انجام شده باشد مهرالمثل به زن تعلق خواهد گرفت  . 

تعیین مهریه را حتی می توان  به فرد خاصی سپرد و پدر دختر یا شوهر و یا حتی خود زن و چنانچه تعیین مهریه به زن سپرده  شود وی نمی تواند مهریه ای بیش از مهر المثل برای خودش تعیین کند   ماده  1089  و 1090  قانون مدنی

مهر المتعه

در مهر المتعه بر خلاف مهر المثل که شان اجتماعی و وضعیت زن تعیین کننده میزان مهر می باشد در مهرالمتعه  شان اجتماعی و وضعیت مرد مورد توجه قرار می گیرد و در صورتیکه در هنگام عقد مهریه تعیین  نشده  باشد و مرد  قصد داشته باشد قبل از نزدیکی با زن وی را طلاق دهد باید مهرالمتعه پرداخت نماید .   ماده 1094  و ماده 1093  قانون مدنی

 

مشاوره حقوقی تلفنی - اسداله صداقت
درباره نویسنده

اسداله صداقتوکیل پایه یک دادگستری و مشاوره حقوقی قوه قضائیه و مدیر عامل موسسه حقوقی عدالت گستران صداقت به شماره پروانه وکالت 1017 ، دارای 35 سال سابقه در حوزه های مختلف حقوقی و اعم از طلاق ، مهریه ، نفقه ، حضانت فرزند، سفته ، چک ، کار و کارگر ، تامین اجتماعی ، مسائل ثبتی ، انتقال اسناد ، کلاهبرداری ، زمین ، جعل ، پلیس فتا ،تلگرام و فضای مجازی می باشد.

جهت دریافت مشاوره حقوقی تلفنی کلیک کنید
ارسال دیدگاه خود:
  • نظر خود را فارسی بنویسید.

  • نظرات خلاف قانون و با مضامین توهین، تهمت و ناسزا به مقامات ایران و ادیان و ... حذف می‏شوند.

دیدگاه ها:
  • فف 1396/8/22 12:30:47

    با سلام.بنده مشهدی هستم و در مشهد قانونی مبنی بر عدم پرداخت مهریه ب زن در زمانی ک زن درخواست طلاق داده وجود داردحتی اگر واقعا ثابت شود مرد صلاحیت زندگی ندارد.و فقط در صورتی مهریه ب زن تعلق میگیرد ک مرد درخواست جدایی بدهد..این قانون که با سخنان قران مغایرت داره.چرا قانونی تعیین میشه ک با قران سنخیت نداره؟ همکار بنده مرد هستن و خانومشون وکیل و درجریان کامل این قانون هستن و با فجاهت تمام میگن فرصت خوبیه ک مردا چند زن بگیرن چون دیگه خبری از مهریه دادن نیس.

  • 1396/08/12 جمعه
با توجه به ماده 1119 قانون مدنی زن و مرد می ­توانند هر شرطی که برخلاق مقتضای ذات عقد ازدواج نباشد را جزء شرایط ضمن عقد تعیین نمایند. در حال حاضر «شرایط ضمن عقد»، در دفترچه و سند ازدواج
سکه
  • 1396/04/15 پنجشنبه
یکی از بزرگ ترین دغدغه های خانواده ها در زندگی بحث ازدواج فرزندان و به نحو اولی ازدواج فرزندان ذکور و تعیین میزان مهریه توسط خانواده دختر می باشد . طی نیم قرن گذشته تا کنون بنابر مقتضیات زمان و وضعیت
اداره ثبت احوال
  • 1397/01/26 یکشبنه
یکی از وظایف و حقوقی که فرزندان بر گردن والدین دارند، تعیین نام مناسب برای آنها است و این موضوع در اسلام نیز به آن تاکید شده است. ماده 20 قانون ثبت احوال در 14 بند نامهای ممنوع را اعلام نموده است از
دادگاه و اجرای ثبت
  • 1396/04/23 جمعه
مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت با توجه به اینکه سند ازدواج یک سند رسمی است در صورتیکه زن قصد داشته باشد نسبت به وصول مهریه خود اقدام نماید علاوه بر اینکه می‌تواند از محاکم عمومی و دادگاه خانواده
دادخواست گرفتن مهریه
  • 1396/04/18 یکشبنه
با توجه به ماده ۲ قانون آئین دادرسی مدنی هیچ گاه دادگاهی نمی تواند به دعوا و درخواستی رسیدگی کند مگر اینکه شخص یا اشخاص ذینفع یا وکیل یا نماینده قانونی آن ها رسیدگی به دعوا را برابر قانون در خواست کرد
پول
  • 1396/04/25 یکشبنه
با توجه به ماده 4 آیین‌نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده 1082 قانون مدنی مصوب 13/2/77 بانک مرکزی مکلف شد که شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در کلیه مناطق ایران را جهت محاسبه میزان مهریه وجه

مشاوره حقوقی